بیماری هانسن (جذام) چیست؟ نگاهی جامع و علمی

بیماری هانسن، که به نام کاشف باکتری آن، گرهارد آرمور هانسن، نامگذاری شده است، یک بیماری باکتریایی با روند رشد بسیار آهسته است. برخلاف تصورات عمومی و هراس تاریخی، این بیماری به شدت مسری نیست. در حقیقت، بیش از ۹۵ درصد مردم جهان به طور طبیعی به این باکتری ایمنی دارند. انتقال آن نیازمند تماس نزدیک و طولانی‌مدت با فرد مبتلای درمان نشده است. در کلینیک لیزر شاپرک طلایی مشهد، ما با دیدگاهی علمی و به دور از هرگونه انگ اجتماعی، به بررسی و تشخیص ضایعات پوستی مشکوک می‌پردازیم. کادر پزشکی مجرب ما با تکیه بر سال‌ها تجربه در زمینه خدمات تخصصی پوست و مو در مشهد، آماده ارائه مشاوره و ارزیابی‌های دقیق هستند.

تماس با مشاور 0513112

تاریخچه و ریشه‌های نام‌گذاری بیماری هانسن

تا قبل از سال ۱۸۷۳، علت جذام یک راز باقی مانده بود و اغلب به نفرین یا بیماری‌های ارثی نسبت داده می‌شد. در این سال، پزشک نروژی گرهارد هانسن، باکتری عامل بیماری را زیر میکروسکوپ شناسایی کرد. این کشف بزرگ، دیدگاه جهان پزشکی را نسبت به این بیماری متحول کرد و راه را برای درک علمی و منطقی آن هموار ساخت. به همین دلیل، امروزه از نام "بیماری هانسن" برای اشاره به این عارضه استفاده می‌شود تا بار منفی و تاریخی کلمه "جذام" کاهش یابد.

علائم کلیدی بیماری هانسن که باید جدی گرفته شوند

یکی از ویژگی‌های اصلی بیماری هانسن، دوره نهفتگی طولانی آن است که می‌تواند از یک تا بیست سال متغیر باشد، اما به طور میانگین حدود پنج سال طول می‌کشد. این بدان معناست که علائم ممکن است سال‌ها پس از آلودگی ظاهر شوند. شناخت این علائم برای اقدام به موقع و مراجعه به یک کلینیک پوست معتبر حیاتی است. علائم اصلی این بیماری را می‌توان به دو دسته اصلی تقسیم کرد: ضایعات پوستی و آسیب‌های عصبی.

ضایعات پوستی: اولین زنگ خطر

شایع‌ترین و اولین نشانه‌های بیماری هانسن بر روی پوست ظاهر می‌شوند. این ضایعات معمولاً به شکل لکه‌هایی هستند که رنگ آن‌ها روشن‌تر یا قرمزتر از پوست اطراف است. ویژگی بارز این لکه‌ها، کاهش یا از بین رفتن کامل حس (مانند حس لامسه، درد و حرارت) در ناحیه لکه است. ممکن است در محل این ضایعات، رشد مو و تعریق نیز متوقف شود. هرگونه لکه پوستی همراه با بی‌حسی، نیازمند بررسی فوری توسط پزشک است.

آسیب عصبی: نشانه‌ای فراتر از پوست

باکتری هانسن علاقه خاصی به اعصاب محیطی دارد. آسیب به این اعصاب می‌تواند منجر به ضعف عضلانی، به ویژه در دست‌ها و پاها، و همچنین بی‌حسی در این نواحی شود. در برخی موارد، اعصاب زیر پوست ممکن است ضخیم و قابل لمس شوند. این آسیب عصبی در صورت عدم توجه می‌تواند منجر به مشکلات جدی‌تر و ناتوانی‌های فیزیکی شود، که اهمیت تشخیص زودهنگام را دوچندان می‌کند.

تماس با مشاور 0513112

انواع مختلف بیماری هانسن و طبقه‌بندی آن

بیماری هانسن بر اساس پاسخ سیستم ایمنی بدن فرد به باکتری، به طیف وسیعی از اشکال بالینی تقسیم‌بندی می‌شود. این طبقه‌بندی به پزشکان کمک می‌کند تا شدت بیماری و رویکرد تشخیصی مناسب را تعیین کنند. دو قطب اصلی این طیف، جذام توبرکولوئید و لپروماتوز هستند.

جذام توبرکولوئید (Paucibacillary - PB)

در این نوع، سیستم ایمنی فرد پاسخ قوی و مؤثری به باکتری می‌دهد. در نتیجه، تعداد ضایعات پوستی محدود (معمولاً کمتر از پنج عدد) و تعداد باکتری در بدن کم است (Paucibacillary). لکه‌ها به خوبی مشخص شده و بی‌حسی در آن‌ها بارز است. آسیب عصبی معمولاً شدید اما محدود به نزدیکی ضایعات پوستی است.

جذام لپروماتوز (Multibacillary - MB)

این نوع در افرادی رخ می‌دهد که سیستم ایمنی ضعیفی در برابر باکتری دارند. در نتیجه، باکتری به طور گسترده در سراسر بدن تکثیر می‌شود (Multibacillary). ضایعات پوستی متعدد، متقارن و با مرز نامشخص هستند. گرفتاری بینی (گرفتگی مزمن، خونریزی)، آسیب به چشم‌ها و سایر ارگان‌ها نیز ممکن است رخ دهد. بی‌حسی در این نوع، گسترده‌تر است.

اشکال بینابینی (Borderline)

بیشتر بیماران در جایی میان دو قطب توبرکولوئید و لپروماتوز قرار می‌گیرند که به آن اشکال بینابینی یا مرزی گفته می‌شود. این نوع، شایع‌ترین شکل بیماری هانسن است و ویژگی‌هایی از هر دو نوع را نشان می‌دهد. وضعیت ایمنی در این بیماران ناپایدار است.

تماس با مشاور 0513112

تشخیص بیماری هانسن در کلینیک شاپرک طلایی مشهد

تشخیص صحیح و به موقع، کلید اصلی مدیریت بیماری‌های پوستی است. در کلینیک پوست، فرآیند تشخیص با یک مشاوره دقیق با پزشکان پوست آغاز می‌شود. کادر پزشکی ما با صبر و حوصله به شرح حال شما گوش داده و معاینه کاملی را انجام می‌دهند.

معاینه بالینی و ارزیابی حس پوست

اولین و مهم‌ترین قدم، معاینه دقیق ضایعات پوستی است. پزشک به دنبال لکه‌های مشخص پوستی، ضخیم شدن اعصاب و بررسی حس لامسه و حرارت در نواحی مشکوک با استفاده از ابزارهای ساده مانند پنبه و سوزن استریل می‌گردد. وجود یک یا چند ضایعه پوستی همراه با از دست دادن قطعی حس، قویاً به نفع بیماری هانسن است.

بیوپسی پوست (نمونه‌برداری) و آزمایش‌های تکمیلی

برای تأیید تشخیص، به خصوص در موارد مشکوک، ممکن است نیاز به نمونه‌برداری از پوست (بیوپسی) باشد. در این روش، قطعه کوچکی از پوست ضایعه برداشته شده و برای بررسی آسیب‌شناسی و جستجوی باکتری به آزمایشگاه ارسال می‌شود. این روش تشخیصی پیشرفته در بهترین کلینیک پوست مشهد، یعنی شاپرک طلایی، با رعایت کامل اصول استریل انجام می‌پذیرد تا تشخیصی قطعی و قابل اعتماد حاصل شود.

تماس با مشاور 0513112

جمع‌بندی: شناخت بیماری هانسن (جذام) و اهمیت تشخیص آن

بیماری هانسن یک بیماری عفونی قابل درک و تشخیص است که شناخت علائم آن، به ویژه لکه‌های پوستی همراه با بی‌حسی، برای هر فردی ضروری است. رفع باورهای غلط و انگ‌های اجتماعی پیرامون این بیماری، وظیفه‌ای همگانی است. کلینیک شاپرک طلایی به عنوان قطب خدمات تخصصی پوست و مو در مشهد، بر اهمیت مراجعه به موقع برای تشخیص هرگونه عارضه پوستی تاکید دارد. لازم به ذکر است که مجموعه ما علاوه بر تمرکز بر تشخیص بیماری‌های پیچیده، طیف گسترده‌ای از خدمات زیبایی و درمانی دیگر نظیر لیزر موهای زائد با بهترین دستگاه‌های روز دنیا در مشهد،  و تزریق مزوژل های جوانساز در مشهد و راهکارهای نوین درمان ریزش مو با تزریق مزو سر در مشهد را با بالاترین کیفیت به مراجعین محترم ارائه می‌دهد.

تماس با مشاور 0513112

سوالات متداول درباره بیماری هانسن (جذام)

نحوه انتقال بیماری هانسن چگونه است؟

این بیماری از طریق تماس‌های عادی و روزمره مانند دست دادن یا نشستن کنار فرد مبتلا منتقل نمی‌شود. انتقال آن نیازمند تماس نزدیک و طولانی‌مدت (ماه‌ها تا سال‌ها) با فرد مبتلای درمان نشده، احتمالاً از طریق قطرات تنفسی (عطسه یا سرفه) است.

دوره نهفتگی بیماری هانسن چقدر است؟

دوره نهفتگی این بیماری بسیار طولانی و متغیر است. به طور متوسط حدود ۵ سال طول می‌کشد تا علائم ظاهر شوند، اما این زمان می‌تواند از ۱ سال تا ۲۰ سال نیز متغیر باشد. این موضوع تشخیص منبع عفونت را دشوار می‌سازد.

آیا بیماری جذام هنوز در ایران وجود دارد؟

بله، موارد اسپورادیک و نادری از بیماری هانسن هنوز هم در برخی مناطق کشور، از جمله استان خراسان، گزارش می‌شود. با این حال، به لطف برنامه‌های کنترل بیماری وزارت بهداشت، این بیماری یک مشکل عمده سلامت عمومی در ایران محسوب نمی‌شود و کاملاً تحت کنترل است.

آیا می‌توانم برای یک ضایعه پوستی مشکوک در کلینیک شاپرک طلایی تشخیص بگیرم؟

قطعاً. یکی از اصلی‌ترین وظایف ما در کلینیک شاپرک طلایی، ارزیابی و تشخیص دقیق انواع ضایعات و بیماری‌های پوستی است. اگر هرگونه لکه یا تغییر پوستی دارید که نگرانتان کرده، مراجعه به کلینیک تخصصی پوست در مشهد اولین و بهترین اقدام است. کادر پزشکی ما شما را به طور کامل راهنمایی خواهند کرد.

تفاوت اصلی بیماری هانسن با سایر بیماری‌های پوستی چیست؟

علامت کلیدی و متمایز کننده بیماری هانسن که آن را از بسیاری از بیماری‌های پوستی دیگر جدا می‌کند، از دست دادن یا کاهش قابل توجه حس (لامسه، درد، حرارت) در ناحیه ضایعه پوستی است. در حالی که بسیاری از بثورات و لکه‌های پوستی ممکن است با خارش یا درد همراه باشند، بی‌حسی یک زنگ خطر جدی برای بیماری هانسن است.

تماس با مشاور 0513112