پارابن چیست و چه کاربردی دارد؟

منظور از واژه پارابن در دنیای محصولات مراقبتی، در واقع مشتقات پارابن است که به عنوان یکی از قدرتمندترین نگهدارنده‌ها (Preservatives) در محصولات آرایشی و بهداشتی شناخته می‌شود. وظیفه اصلی این ترکیبات شیمیایی، بالا بردن طول عمر و ماندگاری محصول از طریق جلوگیری از رشد باکتری‌ها، کپک‌ها و مخمرها است. بدون وجود نگهدارنده‌های موثر، محصولاتی مانند کرم‌های مرطوب‌کننده یا شامپوها که محیطی مساعد برای رشد میکروب‌ها دارند، به سرعت فاسد شده و می‌توانند باعث عفونت‌های پوستی شوند. در کلینیک شاپرک طلایی مشهد، پزشکان و کادر درمانی همواره توصیه می‌کنند که مراجعین نسبت به ترکیبات محصولاتی که استفاده می‌کنند آگاهی کامل داشته باشند. معروف‌ترین و پرکاربردترین مشتقات این ماده شامل متیل پارابن، اتیل پارابن، پروپیل پارابن، بنزیل پارابن، بوتیل پارابن و ایزوبوتیل پارابن می‌باشد.

تاریخچه استفاده از پارابن در صنعت زیبایی

استفاده از این ماده قدمتی طولانی دارد. از حدود 85 سال پیش، این نوع نگهدارنده به عنوان یک استاندارد طلایی در محصولاتی نظیر شامپوها، کرم‌ها، لوسیون‌ها و لوازم آرایش مورد استفاده قرار می‌گرفته است. دلیل محبوبیت این ماده در بین فرمولاتورها و شرکت‌های بزرگ، مزایای متعددی همچون قیمت ارزان، بافت مناسب، عدم ایجاد تغییر در رنگ و بوی محصول و از همه مهم‌تر اثربخشی بالا در مهار طیف وسیعی از میکروارگانیسم‌ها و میکروب‌ها بوده است. فرموله کردن محصولات با مشتقات پارابن پیچیدگی خاصی ندارد و همین امر باعث شد تا دهه‌ها بدون رقیب باقی بماند.

چرا پارابن مضر اعلام شد؟ (آغاز جنجال‌ها)

داستان تغییر دیدگاه نسبت به این ماده از سال 2004 آغاز شد. در این سال، یک محقق در بریتانیا با انتشار مقاله‌ای جنجالی، این ماده را خطرناک اعلام کرد و اظهار داشت که تحقیقات وی نشان می‌دهد احتمال دارد پارابن در بروز سرطان سینه نقش داشته باشد. تا پیش از این تصور می‌شد وقتی این ماده از طریق پوست جذب می‌شود، متابولیزه شده و در نهایت از طریق ادرار دفع می‌گردد. اما مطالعات جدید نشان داد که بخشی از آن به صورت دست‌نخورده جذب بافت‌های بدن شده و بدون هیدرولیز توسط استرازهای بافتی باقی می‌مانند.

ارتباط پارابن با سرطان و هورمون استروژن

نگرانی اصلی پزشکان و محققان از آنجا ناشی می‌شود که ساختار شیمیایی پارابن شباهت زیادی به هورمون زنانه استروژن دارد. این ماده می‌تواند در بدن مشابه استروژن عمل کند (میکرکی استروژن). از آنجایی که به هم ریختگی در میزان استروژن و تحریک بیش از حد گیرنده‌های آن با سرطان سینه مرتبط است، این فرضیه قوت گرفت. اگرچه هنوز دلیل صد در صد اثبات شده‌ای برای مرتبط بودن مستقیم این ماده با ایجاد سرطان سینه وجود ندارد، اما وجود احتمالات قوی باعث شد تا احتیاط در مصرف آن افزایش یابد.

ممنوعیت پارابن در محصولات آرایشی و بهداشتی

واکنش سازمان‌های جهانی به این تحقیقات متفاوت بود. تا سال 2007، سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) این ماده را ممنوع اعلام نکرد و با انتشار مقالاتی در سایت خود، این نظریه را فاقد مستندات علمی کافی دانست. اما با ادامه تحقیقات توسط خانم فیلیپا داربر و ارائه مستندات بیشتر مبنی بر وجود پارابن در بافت‌های تومورال، FDA نیز رویکرد محتاطانه‌تری پیش گرفت و استفاده از آن را تحت نظارت دقیق‌تر قرار داد. از سال 2012، اتحادیه اروپا پیشگام شد و استفاده از برخی انواع پارابن را کلاً ممنوع و برای برخی دیگر محدودیت غلظت تعیین کرد.

تغییر رویکرد شرکت‌ها و ظهور محصولات Paraben-Free

به دنبال این تصمیمات و افزایش آگاهی عمومی، حتی در کشورهای در حال توسعه، مصرف‌کنندگان از خرید محصولات حاوی پارابن امتناع کردند. این فشار بازار باعث شد شرکت‌های آرایشی و بهداشتی مجبور به تغییر فرمولاسیون خود شوند. هم‌اکنون با وجود اینکه هنوز قاطعانه ارتباط بین این ماده و سرطان سینه به اثبات نرسیده، اما بسیاری از برندهای معتبر، محصولات فاقد پارابن (Paraben-Free) را به بازار عرضه کرده‌اند تا خیال مصرف‌کننده راحت باشد. در کلینیک شاپرک طلایی، ما همواره پیشنهاد می‌کنیم برای مراقبت‌های پس از لیزر و خدمات پوست، از محصولاتی استفاده کنید که کمترین ریسک حساسیت را داشته باشند.

خواص فیزیکی و شیمیایی پارابن‌ها

برای درک بهتر نحوه عملکرد این مواد، باید نگاهی به ساختار شیمیایی آن‌ها بیندازیم. پارابن‌ها، استرهای آلیفاتیک یا آلکیل استرهای پی-هیدروکسی بنزوئیک اسید (PHBA) هستند. این ترکیبات به طور طبیعی در برخی میوه‌ها و سبزیجات مانند شاتوت، خیار و هویج نیز یافت می‌شوند تا از آن‌ها در برابر میکروب‌ها محافظت کنند. طول زنجیره آلکیل هر پارابن عامل تعیین‌کننده عملکرد و کارایی آن محسوب می‌شود.

رابطه طول زنجیره با خاصیت ضد میکروبی

با افزایش طول زنجیره الکل استری‌شده (مثلاً از متیل به سمت بوتیل)، خاصیت ضد میکروبی پارابن‌ها و همچنین خاصیت لیپوفیلیک (چربی‌دوستی) آن‌ها بهبود پیدا می‌کند که باعث نفوذ بهتر به پوست می‌شود. با این حال، این افزایش طول می‌تواند اثر محدودکننده‌ای بر میزان حلالیت ترکیبات پارابن در آب داشته باشد. فرمولاتورها معمولاً از ترکیبی از پارابن‌ها استفاده می‌کنند تا هم حلالیت مناسب و هم طیف اثر وسیع را پوشش دهند. ثبات ساختاری در طیف وسیعی از دما و pH، مقاومت در برابر هیدرولیز و هزینه تولید پایین از دیگر ویژگی‌های کلیدی آن‌هاست.

آیا پارابن بی‌خطر است؟ نظر سازمان‌های جهانی

ایمنی پارابن‌ها یکی از بحث‌برانگیزترین موضوعات دنیای زیبایی و بهداشت است. طبق نتایجی که پنل تخصصی بررسی مواد آرایشی (CIR) منتشر کرده است، متیل پارابن، اتیل پارابن، پروپیل پارابن و بوتیل پارابن در مواد آرایشی "بی‌خطر" هستند، مادامی که غلظت آن‌ها در فرمولاسیون به کار گرفته شده از حد مجاز (معمولاً 0.4 تا 0.8 درصد برای مخلوط‌ها) بیشتر نشود. بنابر گزارشی که FDA منتشر کرده است، متیل پارابن و پروپیل پارابن که به عنوان مواد ضد میکروبی در محصولات غذایی نیز استفاده می‌شوند، به عنوان مواد GRAS (Generally Recognized As Safe) یا "به طور کلی بی‌خطر" شناخته شده‌اند.

عوارض جانبی احتمالی برای پوست و بدن

با این حال، کادر پزشکی و کارشناسان کلینیک شاپرک طلایی به افرادی که پوست‌های بسیار حساس دارند یا دارای سوابق خاص پزشکی هستند، احتیاط بیشتری را توصیه می‌کنند. عوارض احتمالی شامل موارد زیر است:
1. حساسیت‌های پوستی: در افرادی با پوست حساس یا اگزمایی، ممکن است موجب درماتیت تماسی، قرمزی و خارش شود.
2. اختلالات هورمونی: به دلیل تقلید از عملکرد استروژن، نگرانی‌هایی درباره برهم زدن تعادل هورمونی و بلوغ زودرس وجود دارد.
3. تجمع زیستی: آثار پارابن در نمونه‌های ادرار و خون اکثر افراد یافت شده که نشان‌دهنده جذب بالای آن است.
4. نگرانی در مورد باروری: برخی مطالعات حیوانی دوزهای بالا را با کاهش کیفیت اسپرم مرتبط دانسته‌اند.

پارابن‌ها کجا یافت می‌شوند؟

پارابن‌ها تقریباً در همه‌جای زندگی روزمره ما حضور دارند. هر محصولی که حاوی آب باشد، پتانسیل فاسد شدن دارد و نیاز به نگهدارنده دارد. رایج‌ترین محصولاتی که ممکن است حاوی این ماده باشند عبارتند از:
- شامپوها و نرم‌کننده‌ها: برای جلوگیری از رشد قارچ در محیط مرطوب حمام.
- محصولات مراقبت پوست:انواع لوسیون‌ها، مرطوب‌کننده‌ها، ضدآفتاب‌ها و پاک‌کننده‌های صورت.
- لوازم آرایشی: کرم پودر، ریمل، رژگونه و رژ لب.
- دئودورانت‌ها: جهت کنترل باکتری‌های ایجاد کننده بوی بد.
- داروها: برخی پمادها و قطره‌های چشمی.

چگونه بفهمیم محصولی پارابن دارد؟

اگر تصمیم دارید از پارابن‌ها دوری کنید، شناسایی آن‌ها روی برچسب محصولات کار سختی نیست. کافیست به لیست مواد تشکیل‌دهنده (Ingredients) در پشت محصول نگاه کنید. این مواد معمولاً با پسوند "paraben" درج می‌شوند. نام‌های رایج شامل Methylparaben، Ethylparaben، Propylparaben، Butylparaben و Isobutylparaben هستند. همچنین بسیاری از محصولات جدید عبارت "Paraben-Free" یا "فاقد پارابن" را به صورت برجسته روی بسته‌بندی خود درج می‌کنند.

پارابن‌ها و محیط زیست

ماجرای پارابن‌ها تنها به بدن انسان ختم نمی‌شود؛ بلکه ردپای آن‌ها در طبیعت نیز دیده می‌شود. هر بار که صورت خود را می‌شویید، این مواد وارد فاضلاب و در نهایت رودخانه‌ها و دریاها می‌شوند. پژوهش‌ها وجود پارابن در بدن ماهی‌ها و پستانداران دریایی را تایید کرده‌اند. سمیت برای آبزیان و اختلال در سیستم هورمونی آن‌ها از جمله خطرات زیست‌محیطی این ماده است. با افزایش دغدغه‌های اکولوژیک، بسیاری از برندها به سمت استفاده از نگه‌دارنده‌های سازگار با محیط زیست (Eco-friendly) حرکت کرده‌اند.

آیا محصولات بدون پارابن (Paraben-Free) لزوماً بهترند؟

انتخاب محصولات بدون پارابن یک تصمیم شخصی و اغلب هوشمندانه است، اما باید در نظر داشت که حذف پارابن به معنای حذف نگهدارنده نیست. جایگزین‌های طبیعی (مانند فنوکسی‌اتانول، بنزیل الکل یا اسانس‌های گیاهی) ممکن است قدرت کمتری در مقابله با باکتری‌ها داشته باشند یا خودشان حساسیت‌زا باشند. همچنین عمر مفید محصولات بدون پارابن معمولاً کوتاه‌تر است (مثلاً 6 ماه پس از باز شدن). بنابراین، هنگام استفاده از این محصولات باید به تاریخ مصرف و شرایط نگهداری آن‌ها دقت بیشتری داشته باشید.

تماس با مشاور 0513112

سوالات متداول در مورد پارابن

در ادامه به برخی از پرتکرارترین سوالاتی که مراجعین در کلینیک شاپرک طلایی از کادر درمانی ما می‌پرسند، پاسخ داده‌ایم:

1- آیا پارابن خطرناک است؟
پارابن‌ها در دوزهای بسیار کم که در لوازم آرایشی مجاز هستند، معمولاً برای اکثر افراد ایمن تلقی می‌شوند. اما به دلیل نگرانی‌های مربوط به اختلالات هورمونی و احتمال ضعیف ارتباط با سرطان، بسیاری ترجیح می‌دهند از مصرف آن‌ها اجتناب کنند.

2- پارابن همان سولفات است؟
خیر، این دو کاملاً متفاوت هستند. پارابن یک ماده نگهدارنده است (ضد باکتری و قارچ)، در حالی که سولفات‌ها (مانند SLS) مواد شوینده و کف‌کننده هستند که چربی را از پوست و مو پاک می‌کنند.

3- آیا پارابن باعث تیرگی پوست می‌شود؟
خیر، هیچ شواهد علمی قوی مبنی بر اینکه پارابن مستقیماً باعث تیرگی پوست شود وجود ندارد. تیرگی پوست معمولاً ناشی از نور خورشید، تغییرات هورمونی یا التهاب است. البته اگر به پارابن آلرژی داشته باشید، التهاب ناشی از آن ممکن است منجر به لک شود.

4- آیا پارابن سرطان‌زاست؟
در مطالعات حیوانی و آزمایشگاهی، خواص شبه استروژنی پارابن مشاهده شده که تئوری ارتباط با سرطان سینه را مطرح می‌کند. اما هنوز در مطالعات انسانی، رابطه علت و معلولی قطعی و مستقیم بین مصرف لوازم آرایشی حاوی پارابن و سرطان اثبات نشده است.

5- آیا پارابن برای پوست ضرر دارد؟
برای پوست‌های سالم و نرمال، معمولاً ضرری ندارد. اما برای پوست‌های آسیب‌دیده، زخم‌دار یا بسیار حساس، ممکن است باعث تحریک، سوزش و درماتیت تماسی شود.

6- عوارض پارابن برای پوست چیست؟
شایع‌ترین عارضه پوستی، واکنش‌های آلرژیک شامل قرمزی، خارش، تورم و پوسته‌پوسته شدن است. این عوارض بیشتر در افرادی که سابقه اگزما دارند دیده می‌شود.

7- آیا پارافین همان پارابن است؟
خیر. پارافین یک ترکیب نفتی چرب است که به عنوان نرم‌کننده و محافظ رطوبت استفاده می‌شود، اما پارابن یک ماده شیمیایی نگهدارنده برای جلوگیری از فساد محصول است.

8- آیا متیل پارابن برای پوست ضرر دارد؟
متیل پارابن کوچکترین زنجیره را در بین پارابن‌ها دارد و معمولاً ایمن‌ترین نوع آن در نظر گرفته می‌شود. با این حال، پتانسیل ایجاد حساسیت در افراد مستعد را همچنان دارد.

9- آیا وازلین پارابن دارد؟
وازلین خالص (ژله نفتی) نیازی به نگهدارنده ندارد زیرا حاوی آب نیست و باکتری در آن رشد نمی‌کند. اما کرم‌های دست و صورت حاوی وازلین که دارای آب هستند، ممکن است حاوی پارابن باشند.

تماس با مشاور 0513112